Đến thăm di sản văn hóa thế giới Phố cổ Hội An du khách trong và ngoài nước không chỉ ‘ngự lãm’ Chùa Cầu nổi tiếng, hàng trăm ngôi nhà cổ kính, khu phố đèn lồng, những phiên chợ quê hay những vườn rau Trà Quế của Hội An mà còn được thưởng thức những chương trình nghệ thuật dân gian đặc sắc trong đó có Bài Chòi đậm chất Quảng Nam đã làm ngấy ngất người xem. Chúng tôi đã được Ông Võ Phùng, Giám đốc Trung tâm VHTT thành phố Hội An cho biết: Từ khi Hội An được công nhận là Di sản thế giới, chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống định kỳ đã trở thành “món ăn tinh thần” không thể thiếu của nhiều du khách đến Hội An, góp phần tạo nên một sản phẩm văn hóa - du lịch đặc sắc. Ở Hội An, những chương trình nghệ thuật không “đóng khung” trong những khán phòng biểu diễn sang trọng mà được hòa vào cuộc sống đương đại, hoặc trình diễn ngay trong không gian tái hiện lại đêm phố cổ Hội An những năm đầu thế kỷ XX. Không trông chờ vào ngân sách, cũng không phải là những sô diễn đầu tư quá hoành tráng, thế nhưng, không đêm nào nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền ở Hội An vắng khách. Tính đến bây giờ, mỗi ngày đoàn văn hóa nghệ thuật phục vụ du khách 4 xuất/ngày. Xuất 10g15, xuất 15g15, xuất 21giờ tại số 9 và số 75 đường Nguyễn Thái Học (mỗi xuất từ 15 phút đến 30 phút). Riêng xuất 19g30 biểu diễn tại Chùa Cầu. Điều đáng phấn khởi, mỗi xuất diễn bình quân có gần 100 du khách đến dự. Những chương trình này hoàn toàn miễn phí và do các diễn viên quần chúng biểu diễn, mời chào du khách cùng tham gia trình diễn. Chính quyền và cơ quan quản lý sẽ trực tiếp điều phối, cân đối thu chi từ nguồn thu của việc bán vé tham quan phố cổ.

Thực tế cho thấy, Hội An là “đất lành” cho nghệ thuật cổ truyền khi đã thu hút đông đảo nhạc công, diễn viên đến từ mọi miền đất nước. Trong số các loại hình nghệ thuật đậm chất dân ca Quảng Nam, dân ca Trung Trung Bộ và các làn điệu dân ca quốc tế của 12 nước có mối quan hệ bang giao với Hội An trong quá khứ thì nghệ thuật bài chòi làm say lòng du khách. Chúng tôi được gặp nghệ sĩ Lương Đáng, người được phong tặng là nghệ nhân năm 2009 và cũng là nghệ nhân duy nhất trong thể loại hát và sáng tác các bài hát cho trò chơi dân gian này tại Quảng Nam. Anh cũng là người truyền dạy bài chòi cho nhiều thế hệ trẻ ở Hội An và du khách quốc tế cho biết: Bên cạnh việc hỗ trợ, định hướng đầu tư xây dựng các chương trình nghệ thuật phong phú, những năm gần đây, chính quyền Hội An đã quan tâm và đầu tư đúng mức cho việc giáo dục và đào tạo văn hóa, nghệ thuật dân tộc cho thế hệ trẻ để xây dựng đội ngũ kế cận. Nhà nước và ngành văn hóa đã mở nhiều lớp dạy dân ca, bài chòi, nghệ thuật múa,… cho các bạn trẻ có năng khiếu, đồng thời cũng đưa chương trình dạy dân ca vào trường học và mở các lớp tập hát dân ca ngay trên phố cổ Hội An. Chính những lớp học dân ca này lại cũng thành những điểm thu hút du khách và ngày càng có nhiều bạn trẻ nước ngoài cũng tìm đến thử tập hát dân ca như người dân Hội An.

Một du khách người Thụy Sĩ đã nán lại Hội An gần 1 tháng thay vì 2 tuần như dự định ban đầu của cô, chỉ vì bài chòi. Cô cho biết, ban đầu nhìn cách các nghệ sĩ bài chòi biểu diễn cô chẳng hiểu gì hết, chỉ thấy vui tai và bắt mắt, nhưng sau khi được hướng dẫn và giải thích về cách chơi, cách hát ví của nghệ sĩ bài chòi cô mới cảm thấy hứng thú. Sau đó, cô đã đăng ký lớp học bài chòi miễn phí do Trung tâm Văn hóa thành phố Hội An tổ chức (tại 155B Trần Phú – gần Chùa Cầu).Sau cô học trò người Thụy Sĩ, lớp học hát bài chòi đã có thêm nhiều du khách quốc tế đến tìm hiểu, trong đó phần đông đến từ Nhật, Thụy Sĩ, Đức, Australia và Pháp. Ông John Haward, chủ một hãng lữ hành ở Hà Lan trong một lần đi khảo sát đã có một nhận xét tinh tế: Ở Hội An, mỗi một góc phố là một sân khấu trình diễn. Và điều đó khiến cho các chương trình biểu diễn nghệ thuật của các bạn trở thành những sản phẩm du dịch đặc trưng. Ở đây Văn hóa và Du lịch đã hòa quyện với nhau. Và điều đó khiến cho các chương trình biểu diễn nghệ thuật của các bạn thành những sản phẩm du lịch đặc trưng hướng đến mục tiêu quảng bá, thu hút và giữ chân du khách khi đến Hội An.

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Du lịch TP. Hội An, năm 2010 ngành du lịch – dịch vụ chiếm hơn 70% tổng GDP của thành phố. Tổng lượng khách tham quan Hội An từ năm 2006-2010 đạt gần 3,5 triệu lượt người, tốc độ tăng bình quân 11,02%/năm. Riêng 6 tháng đầu năm 2011 đã có hơn 812.000 lượt khách du lịch tới Hội An, tăng 178,46% so với cùng kỳ… Thực tế, nhiều năm qua, Hội An đã làm tốt công tác quản lý, trùng tu, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển bền vững. Để thu hút ngày càng đông du khách, Hội An đã và đang tập trung khai thác loại hình du lịch di sản văn hóa, đặc biệt là du lịch cộng đồng. Ở đây, mỗi ngôi nhà, mỗi góc phố, mỗi con đường đều gắn với du lịch. Người dân đô thị cổ đã phát huy một cách hiệu quả di sản văn hóa phi vật thể trong các hoạt động lễ hội, tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa dân gian để phục vụ du khách… Chính vì vậy, lượng khách đến Quảng Nam đã tăng dần theo thời gian. Trong năm 2010, Quảng Nam đã đón khoảng 2,4 triệu lượt khách đến tham quan và lưu trú, tăng 3,5% so cùng kỳ, trong đó, khách quốc tế đạt gần 1,2 triệu lượt, tăng 7% cùng kỳ, vượt 2,5% so với kế hoạch. Doanh thu du lịch đạt 920 tỷ đồng; Thu nhập xã hội từ du lịch ước đạt 2.100 tỷ đồng.

Tuồng cổ tạo điểm nhấn

NSND Trần Đình Sanh, nguyên Giám đốc Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, khẳng định: Điều quan trọng nhất là phải tạo được điểm đến không chỉ cho du khách mà cho cả người dân Đà Nẵng nên không dừng lại với hai đêm diễn/tuần mà làm sao để sân khấu sáng đèn thường xuyên. Theo ông Sanh, làm được điều này còn phải có sự quyết tâm, phối hợp đồng bộ giữa ngành văn hóa và du lịch. “Trước đây, bằng tất cả tâm huyết, chúng tôi từng có nhiều chương trình phục vụ du khách tại khách sạn, tàu du lịch..., nhưng cần có một kế hoạch “dài hơi” để quảng bá nghệ thuật sân khấu truyền thống” - ông Sanh chia sẻ. Sản phẩm trích đoạn tuồng cổ phục vụ du khách đến Đà nẵng từ năm 2001 và cho đến bây giờ các nghệ sỹ nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh - Đà Nẵng thường xuyên “trổ tài” phục vụ du khách. Dấu ấn để lại là buổi biểu diễn cho Thái tử Nhật Bản cùng đoàn tùy tùng và buổi biểu diễn chào đón đoàn Tổng Bí thư Giang Trạch Dân (Trung quốc) tại Fursma Resort Đà nẵng. Ngày nay du khách đến Đà nẵng sẽ được dự khán chương trình Bức tranh quê; Tướng quân Trần Quốc Toản, Quan Âm Thị Kính… của nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh -được đánh giá là ấn tượng hơn cả, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và phù hợp với không gian khán phòng khoảng 300 chỗ. Tiết mục múa Trình tường Welcome to Danang City, Vũ điệu Apsara, trích đoạn tuồng Mạnh Lương Ra Hang được khán giả hoan nghênh nồng nhiệt. Bốn chương trình này do các đơn vị nghệ thuật trên địa bàn TP Đà Nẵng biểu diễn, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, bao gồm: trích đoạn tuồng, hòa tấu dàn nhạc truyền thống, độc tấu nhạc cụ dân tộc, các điệu múa dân gian, vũ điệu hiện đại, dân ca, các thể loại dân vũ của ba miền Bắc, Trung, Nam...

Ông Basit (người Hà Lan) lần đầu tiên đến Việt Nam tỏ ra thích thú khi xem chương trình này đã cho biết: “Khi sống ở Amsterdam, đã tìm hiểu nhiều về đất nước Việt Nam, nhưng chưa bao giờ tôi được thưởng thức một chương trình nghệ thuật đặc sắc như thế này. Tôi không hiểu hết thông điệp trong mỗi tiết mục nhưng qua âm nhạc, trang phục và trình thức biểu diễn, tôi hiểu đây là những đặc trưng văn hóa của dân tộc Việt Nam”.

Để quảng bá tuồng cổ đến với công chúng và du khách quốc tế, Thạc sĩ - nhạc sĩ Văn Thu Bích, Trưởng Phòng Nghiệp vụ văn hóa (Sở VHTTDL Đà Nẵng), cho biết: việc khai thác các loại hình sân khấu truyền thống kết hợp với du lịch sẽ góp phần níu chân du khách lưu trú dài ngày hơn tại Đà Nẵng. Ngoài việc duy trì lúc 20 giờ thứ tư và thứ bảy hằng tuần, chương trình còn được biểu diễn theo yêu cầu của khách và quan trọng hơn cả là duy trì thường xuyên, lâu dài.

Các công ty lữ hành đóng trên địa bàn Đà Nẵng, cũng là những đại lý phân phối vé, đều đồng tình rằng mỗi đêm diễn chỉ kéo dài từ 45-50 phút, phù hợp với hành trình du lịch. Hiện tại, Vitours, Saigontourist, Vietravel, Danatours... đã đưa những nội dung trên vào các tour cố định, đồng thời giới thiệu đến tất cả công ty lữ hành trong và ngoài nước về loại hình dịch vụ mới này. Nhân dịp kỷ niệm Quốc Khánh 2/9 vừa qua Bà Nà Hill đã đưa 100 du khách Đài Loan đến nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh để dự xem chương trình nghệ thuật tuồng cổ qua vở diễn (trích đoạn ) Mạnh Lương Ra Hang đã được du khách hoan nghênh. Còn theo ông Cao Trí Dũng, Phó Tổng Giám đốc Vitours, về lâu dài, đây là hướng đi đúng thể hiện sự quyết tâm của TP Đà Nẵng trong việc tăng cường các dịch vụ phục vụ du khách. Nhưng cần lưu ý đến đặc trưng, chất lượng biểu diễn, mức độ phù hợp với từng nhóm đối tượng khách cũng như công tác xúc tiến, quảng bá chương trình đến tất cả các khách hàng tiềm năng.

Điển hình là Hoạt cảnh tuồng hát bội Truyền thuyết con Cù (tác giả kịch bản Phùng Tấn Đông, đạo diễn Cao Đình Liên, biên đạo vũ đạo tuồng Bích Huệ) được các diễn viên Nhà biểu diễn nghệ thuật cổ truyền Hội An biểu diễn hết sức sinh động, đầy tính ước lệ của nghệ thuật tuồng.